Cách đây 80 năm, trong những ngày đầu của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, sau chuyến thăm Pháp kéo dài hơn 4 tháng (từ tháng 5 đến tháng 10/1946) để đàm phán hòa bình và ký Tạm ước 14/9/1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trở về Việt Nam, cập cảng Hải Phòng vào sáng ngày 20/10/1946 để ở lại làm việc, gặp gỡ đại diện nhân dân cùng lực lượng vũ trang địa phương trong hai ngày 20 và 21/10/1946, trước khi rời đi bằng tàu hỏa trở về Hà Nội vào chiều ngày 21/10/1946. Đây là một sự kiện có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố Cảng, thể hiện sự quan tâm sâu sắc của Người đối với Hải Phòng - một địa bàn có vị trí chiến lược về kinh tế, chính trị, quốc phòng, an ninh và đối ngoại của đất nước. Trải qua 80 năm, những tình cảm, lời căn dặn và phong cách của Người vẫn là nguồn động lực tinh thần to lớn để Đảng bộ, chính quyền và nhân dân thành phố không ngừng nỗ lực xây dựng Hải Phòng ngày càng phát triển.

Trong hành trình đó, xây dựng Đảng luôn là nhiệm vụ then chốt, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương của Đảng là một yêu cầu có tính nguyên tắc, xuyên suốt, bảo đảm cho Đảng bộ thống nhất về ý chí và hành động, nâng cao năng lực lãnh đạo, sức chiến đấu và củng cố niềm tin của nhân dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh, ngay từ những năm đầu chuẩn bị về chính trị, tư tưởng và tổ chức cho sự ra đời của Đảng, đã đặc biệt coi trọng xây dựng một tổ chức cách mạng chặt chẽ, có kỷ luật, có nguyên tắc và thống nhất.

Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn đặc biệt quan tâm đến xây dựng, chỉnh đốn Đảng, giữ gìn kỷ luật, kỷ cương và công tác kiểm tra. Người khẳng định: “Đảng có vững cách mệnh mới thành công”; đồng thời chỉ rõ: “Lãnh đạo mà không kiểm tra thì coi như không lãnh đạo”. Với Người, kiểm tra không chỉ nhằm phát hiện và xử lý sai phạm, mà quan trọng hơn là để biết chủ trương, nghị quyết được thực hiện như thế nào, kịp thời phát hiện khó khăn, khuyết điểm để uốn nắn, sửa chữa.
Từ tư tưởng đó và qua thực tiễn công tác kiểm tra, giám sát hiện nay, theo tôi yêu cầu đặt ra đối với cán bộ kiểm tra ngày càng cao. Trong phạm vi bài phát biểu sinh hoạt dưới cờ hôm nay, tôi xin đặt vấn đề và tập trung trình bày ba nội dung sau:

Một là, nhận thức đúng hơn về mục đích và phương pháp công tác kiểm tra, giám sát theo tư tưởng Hồ Chí Minh.

Điều tôi tâm đắc nhất khi nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm tra là: kiểm tra không phải chỉ để tìm ra người sai và xử lý, mà trước hết để chủ động phòng ngừa, uốn nắn và giúp tổ chức đảng thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ của mình.

Người yêu cầu cán bộ, đảng viên phải thường xuyên tự phê bình, tự soi, tự sửa; tổ chức đảng phải thường xuyên kiểm tra việc thực hiện nghị quyết, nguyên tắc tổ chức và kỷ luật của Đảng. Tinh thần đó rất gần với yêu cầu kiểm tra, giám sát từ sớm, từ xa hiện nay.

Nếu chỉ chờ khi có đơn thư, khi có sai phạm hoặc khi vụ việc đã trở nên phức tạp mới vào cuộc thì công tác kiểm tra sẽ luôn đi sau thực tiễn. Ngược lại, nếu chủ động nắm tình hình, nhận diện những lĩnh vực, nhiệm vụ và khâu công tác có nguy cơ phát sinh khuyết điểm thì kiểm tra, giám sát có thể thực hiện được chức năng quan trọng hơn là phòng ngừa và cảnh báo.

Theo tôi, đây chính là sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh vào điều kiện hiện nay: từ kiểm tra để xử lý sang kiểm tra để phòng ngừa; từ chờ vụ việc sang chủ động nắm tình hình; từ phát hiện sai phạm sang nhận diện nguy cơ để ngăn ngừa sai phạm.

Hai là, từ yêu cầu đó, mỗi cán bộ Cơ quan UBKT Thành ủy phải đổi mới chính mình như thế nào?

Tôi cho rằng đây mới là vấn đề cốt lõi.

Học Bác trước hết phải bắt đầu từ tự soi, tự sửa. Cán bộ kiểm tra phải tự hỏi mình: đã nắm chắc địa bàn, lĩnh vực được phân công chưa; đã hiểu đầy đủ nhiệm vụ chính trị của tổ chức đảng, địa phương, đơn vị chưa; đã nhận diện được những vấn đề có nguy cơ phát sinh chưa; việc tham mưu của mình đã sát thực tiễn, đúng quy định và có sức thuyết phục chưa?

Từ đó, mỗi cán bộ phải hình thành phương pháp làm việc chủ động hơn. Không chỉ “có việc mới làm”, mà phải có kế hoạch để biết trước việc gì cần quan tâm.

Địa bàn, lĩnh vực được phân công phải được theo dõi thường xuyên; phải cập nhật việc thực hiện các nghị quyết, chỉ thị, kết luận; theo dõi những vấn đề còn tồn tại sau kiểm tra; chú ý những lĩnh vực có nhiều quyền hạn, nhiều nguồn lực hoặc dễ phát sinh vi phạm. Trên cơ sở đó, tham mưu lựa chọn nội dung giám sát, kiểm tra có trọng tâm, trọng điểm.

Nhưng chủ động không có nghĩa là suy diễn. Cán bộ kiểm tra càng phải chủ động bao nhiêu thì càng phải khách quan, thận trọng bấy nhiêu. Thông tin ban đầu chỉ là cơ sở để xem xét; kết luận phải dựa trên quy định, tài liệu, chứng cứ và thực tiễn khách quan. Phát hiện nguy cơ để phòng ngừa khác hoàn toàn với quy kết vi phạm.

Muốn làm được điều đó, cán bộ kiểm tra cũng phải tự học, tự nâng cao kiến thức về kinh tế, tài chính, đất đai, đầu tư, xây dựng, tổ chức bộ máy và chuyển đổi số. Bởi thực tiễn hiện nay đặt ra những vấn đề mà nếu chỉ nắm quy định về công tác xây dựng Đảng mà thiếu kiến thức chuyên môn liên quan thì rất khó nhận diện đúng bản chất vấn đề.

Ba là, công tác kiểm tra, giám sát phải gắn trực tiếp với nhiệm vụ chính trị và yêu cầu phát triển của thành phố.

Tôi cho rằng đây là thước đo quan trọng để thấy công tác kiểm tra có thực sự đi vào cuộc sống hay không.

Nghị quyết số 11-NQ/TU ngày 15/7/2026 của Thành ủy đặt ra yêu cầu rất cao về tăng trưởng và phát triển thành phố. Trong bối cảnh đó, công tác kiểm tra, giám sát không thể tách khỏi những nhiệm vụ chính trị trọng tâm mà Đảng bộ thành phố đang tập trung lãnh đạo.

Đối với cán bộ kiểm tra, vấn đề đặt ra là phải bám nhiệm vụ chính trị để xác định nội dung giám sát; bám tiến độ thực hiện để phát hiện những điểm nghẽn; bám trách nhiệm của tổ chức, cá nhân để kịp thời nhắc nhở, chấn chỉnh; đồng thời bảo vệ những cách làm đúng, những cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Thực tiễn triển khai giám sát việc thực hiện Nghị quyết 11-NQ/TU đối với 114 xã, phường, đặc khu trên nền tảng số cho thấy một hướng đi mới: công tác kiểm tra, giám sát có thể từng bước dựa nhiều hơn vào thông tin, dữ liệu và giám sát thường xuyên, qua đó nâng cao khả năng phát hiện sớm những vấn đề cần quan tâm.

Từ đây, tôi cho rằng mỗi cán bộ kiểm tra cần hình thành cho mình một thói quen nghề nghiệp: nghe nhiều hơn, đọc kỹ hơn, hỏi sâu hơn, kiểm chứng chặt hơn và tham mưu sớm hơn.

Nếu làm được như vậy, mỗi chương trình kiểm tra, giám sát không chỉ trả lời câu hỏi “có vi phạm hay không”, mà còn phải trả lời được những câu hỏi quan trọng hơn: nguy cơ nằm ở đâu; nguyên nhân từ đâu; cần cảnh báo gì; cần chấn chỉnh điều gì và làm thế nào để không lặp lại.

Đó cũng chính là cách để vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm tra vào thực tiễn hôm nay: kiểm tra để giữ vững kỷ luật, nhưng cao hơn là kiểm tra để phòng ngừa; giám sát để phát hiện, nhưng quan trọng hơn là giám sát để cảnh báo; xử lý nghiêm minh, nhưng đồng thời phải bảo vệ cái đúng và tạo điều kiện cho sự đổi mới vì lợi ích chung.

Nghiên cứu tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm tra, giám sát, điều tôi nhận thức rõ hơn là: giá trị của công tác kiểm tra không chỉ nằm ở số cuộc kiểm tra hay số vụ việc được phát hiện, mà ở khả năng giúp tổ chức đảng nhìn thấy vấn đề trước khi vấn đề trở thành sai phạm.

Vì vậy, học Bác đối với người cán bộ kiểm tra hôm nay, theo tôi, phải được thể hiện bằng chính phương pháp làm việc hằng ngày: tự soi, tự sửa; chủ động nắm tình hình; kiểm tra, giám sát từ sớm, từ xa; tham mưu đúng, trúng, kịp thời; khách quan trong xem xét; nghiêm minh trong xử lý và có trách nhiệm trong phòng ngừa.

Đó là cách thiết thực để công tác kiểm tra, giám sát góp phần giữ vững kỷ luật, kỷ cương của Đảng, xây dựng Đảng bộ thành phố trong sạch, vững mạnh và cùng toàn Đảng bộ thực hiện thắng lợi những nhiệm vụ phát triển của Hải Phòng trong giai đoạn mới.

Tác giả: Dương Quốc Huy (Chuyên đề sinh hoạt dưới cờ tháng 10/2026 của Văn phòng cơ quan UBKT Thành ủy Hải Phòng)